Chrzelice, pow. prudnicki, stan. nr 3

Lokalizacja grodu: Do 1933 r., grodzisko zaliczane było do wsi Chrzelic, później do wsi Pogórze. Znajduje się w okolicy około 1200 m na wschód od wsi Pogórze i około 200 m na północ od drogi polnej z Pogórza do Chrzelic. Nazwany jest przez mieszkańców wymienionych wsi „grodziskiem”. Obejmuje powierzchnię kilkudziesięciu ha.

Opis stanowiska: Grodzisko domniemane z reliktem muru kamiennego.

Rodzaj i charakter badań: informacja Ragiga z 1939 r.

Zabytki: fr. ceramiki, węgle drzewne.

Źródła pisane: 1384 r.

Chronologia:  XIII (?) -XV w. (dane konserwatorskie).

Zbiory: KA we Wrocławiu.

Literatura: Hellmich M., Schlesische Wehranlagen [w:] Altschlesien, 1930, t. 3, s. 47; Altschlesische Blätter, 1940, s. 87; Raschke G., Neue Ergebnisse über Vorgeschichte Oberschlesiens [w:] Nachrichtenblatt für Deutsche Vorzeit, 1941, t. 17, z. 1-3, s. 28; Kozłowska W., Wczesnośredniowieczne woj. opolskiego na tle warunków fizjograficzno-gospodarczych [w:] Kwartalnik Opolski, 1956, t. 1, poz. 130; Hołubowicz W., Opole w wiekach X-XII, 1956, s. 106;  Antoniewicz W., Wartołowska W., Mapa grodzisk w Polsce, 1964, s. 31; Bagniewski Z., Sprawozdanie z badań sondażowych [w:] Terenowe badania archeologiczne na Opolszczyźnie, 1926, s. 26; Borek H., Opolszczyzna w świetle nazw miejscowych, 1972, s. 40; Kaźmierczyk J., Macewicz K., Wuszkan S., Studia i materiały do osadnictwa Opolszczyzny wczesnośredniowiecznej, 1977, s. 395-399.

Archiwum: Archiwum WUOZ Opole,

Chrzelice, pow. Prudnik, mapa z karty AZP z Archiwum Opolskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w Opolu

Pogórze, pow. prudnicki, s 1.

Lokalizacja grodu: Grodzisko położone jest w odległości ok. 500 m na wschód od północnej części wsi Podgórze i ok. 150 m na północ od drogi polnej z Podgórza do Chrzelic. Grodzisko usytuowane jest na niewielkim wzniesieniu przeciętym miedzą, od północy obramowanym zagajnikiem. Teren pomiędzy wsiami pogórze i Chrzelice zwany jest przez mieszkańców „grodziskiem”.

Opis stanowiska: Grodzisko pierścieniowate, dwuczłonowe o wymiarach 180x165m. Kształt zbliżony do owalu. Składa się z dwóch części: małego gródka i przyległego obszernego podgrodzia. Gródek zaznacza się w formie owalnego wypiętrzenia w północno- wschodniej części obiektu. Wyznacza go regularny ciąg wału około 8 m, wysokość około 6,00 – 6,5 m. Miąższość warstwy kulturowej wynosi około 80 cm. Złożona jest z próchnicy przemieszanej z dużą ilością fragmentów ceramiki. Wymiary gródka i podgrodzia: 180 x 165 m, powierzchnia około 2,5 ha.  Posiada wyraźne ślady wałów i fos. Badania sondażowe dowiodły zachowania w ziemi śladów wału drewniano-ziemnego z oblicowaniem kamiennym. Wykop 9 x 2 m, zostały odkryte dwie fazy grodu. Pierwsza z nich, znajdująca się bliżej fosy, zbudowano najprawdopodobniej w konstrukcji skrzyniowej o szerokości 2, 5 – 2, 7 m. W części środkowej wypełniono je gliną a po bokach, wzdłuż ścian, dużymi polnymi kamieniami (murek gliniano kamienny obramowany drewnem o szerokości 2,0 – 2,4 m). Zachował się on do wysokości prawie 1 m w postaci spalonej. Po fazie drugiej zachował się układ kamieni o szerokości około 1 m, położony w odległości 3 m od fosy. Przestrzeń pomiędzy obiema warstwami wypełniona była piasek, żwir i próchnica. Szerokość obu faz umocnień wyniosła 6,0 – 6,5 m. Szerokość ruin wału podgrodzia dochodzi do 25 m. Całość otacza widoczny ślad po fosie.

Rodzaj i charakter badań: 1939 r. – badania powierzchniowe; 1958 r. – badania powierzchniowe – Kaźmierczyk J., Macewicz K.; 1966 – 1967 r. – badania sondażowe – Z. Bagniewski.

Zabytki: fr. ceramiki, kości zwierzęce, żużel.

Chronologia: VIII-X, X-XI w.

Zbiory: do 1945 roku – MŚO w Opolu, nr inw. 39: 296; KA we Wrocławiu, nr inw. 55: 58; KZA w Opolu.

Literatura – Hellmich M., Schlesische Wehranlagen [w;] Altschlesien, 1930, t. 3, s. 47; AB 1940, 87; Raschke G., Neue Ergebnisse über die Vorgeschichte Oberschlesiens [w:] Nachrichtenblatt für Deutsche Vorzeit, 1941, z. 1-2, s. 28; Kozłowska K., Wczesnośredniowieczne grody woj. Opolskiego na tle warunków fizjograficzno-gospodarczych [w:] Kwartalnik Opolski, 1956 t. 1. poz. 106; Hołubowicz H., Opole w wiekach X-XII, 1956, s. 49; Antoniewicz W., Wartłowska Z., Mapa grodzisk w Polsce, 1964, s. 29; Bagniewski Z., Sprawozdanie z badań sondażowych [w:] Terenowe badania archeologiczne na Opolszczyźnie, 1967, s. 28; Borek, Opolszczyzna w świetle nazw miejscowych, 1972, s. 102; Kaźmierczyk, Macewicz, Wuszkan, Studia i materiały do osadnictwa Opolszczyzny wczesnośredniowiecznej, 1977, s. 395-399.

Pogórze, pow. Prudnik, mapa z karty AZP z Archiwum Opolskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w Opolu

Śmicz, pow. Prudnik, stan. 4.

Lokalizacja grodu: Około 1300 m na północny zachód od zachodniego krańca zabudowy wsi Śmicz, pomiędzy rzeczką stanowiącą granicę powiatu a drogą polną, około 300 m na północ od szosy Śmicz – Ścinawa Nyska.

Opis stanowiska: grodzisko pierścieniowate o średnicy około 150 m, otoczone palisadą i fosą, prawe całkowicie zniszczone.

Rodzaj i charakter badań: okres międzywojenny – badania powierzchniowe.

Zabytki: fr. ceramiki.

Źródła pisane: 1223 r.

Chronologia: (wg. Kaźmierczyk, Macewicz, Wuszkan datowane na VII – X w.) IX – XI w.

Zbiory: do 1945 roku – MŚO w Opolu, nr inw.  31:46.

Literatura: Altschlesische Blätter, 1928, s. 67; 1931 s. 15,31; 1932, s. 39; 1939, s. 123; A. Maruschke, Die ur- und frühgeschichtliche Besiedlung des Kreises Neustadt OS [w:] Aus Oberschlesiens Urzeit, 1929, nr 2, s. 18; 21,32,48; G. Raschke, Ergebnisse dtr Oberschlesischen Urgeschichtsforschung [w:] Aus Oberschlesiens Urzeit, 1931, s. 63; G. Raschke, Neue Ergebnisse über die Vorgeschichte Oberschlesiens [w:] Nachrichtenblatt für Deutsche Vorzeit, 1941, s. 28; K. Kozłowska, Wczesnośredniowieczne grody woj. Opolskiego na tle warunków fizjograficzno-gospodarczych [w:] Kwartalnik Opolski, 1956, t. 1. poz. 113; W.Hołubowicz, Opole w wiekach X-XII, 1956, s. 49; W. Antoniewicz, Z. Wartłowska, Mapa grodzisk w Polsce, 1964, s. 44; M. Gedl, Stan badań nad wczesnym średniowieczem lessowej wyżyny głubczyckiej [w:] Badania Archeologiczne na Górnym Śląsku, 1969, s. 154; H. Borek, Opolszczyzna w świetle nazw miejscowych, 1972, s. 92; Kaźmierczyk, Macewicz, Wuszkan, Studia i materiały do osadnictwa Opolszczyzny wczesnośredniowiecznej, 1977, s. 507 – 509.

Śmicz, pow. Prudnik, mapa z karty AZP z Archiwum Opolskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w Opolu

Rudziczka, gm. Prudnik, 30

Lokalizacja grodu: około 1,5 km na wschód od południowo – skraju zabudowy wsi Piorunkowice i około 2 km na północ od wsi Rudziczka, na skraju lasu.

Opis stanowiska: Grodzisko stożkowate otoczone fosą i od strony północnej, zachodniej i częściowo południowej podwójnym wałem obronnym. Wymiary: 28 x 12 m.

Rodzaj i charakter badań: okres międzywojenny – badania powierzchniowe.

Zabytki: fr. ceramiki, fr. okładziny kościanej, noże żelazne, kości zwierzęce.

Źródła pisane: 1300 r.

Chronologia: XIII – XIV w.

Literatura: Maruschke  A., Die ur- und frühgeschichtliche Besiedlung des Kreises Neustadt OS [w:] Aus Oberschlesiens Urzeit, 1929, nr 2, s. 19; Altschlesische Blätter, 1930, s. 63; Hellmich M., Schlesische Bürghügel und Bürgwälle [w:] Der Oberschlesier, 1930, z. 5, s. 346; Raschke G., Frühmittelalterliche Wehranlagen im Kreise Falkenberg Os, 1934, s. 15; Kozłowska W.,  Wczesnośredniowieczne grody woj. opolskiego na tle warunków fizjograficzno-gospodarczych [w:] Kwartalnik Opolski, 1956, t. 1, poz. 114; Hołubowicz W., Opole w wiekach X-XII, 1956, s. 49; Antoniewicz W., Wartołowska W., Mapa grodzisk w Polsce, 1964, s. 42; Borek H., Opolszczyzna w świetle nazw miejscowych, 1972, s. 140; Kaźmierczyk J., Macewicz K., Wuszkan S., Studia i materiały do osadnictwa Opolszczyzny wczesnośredniowiecznej, 1977, s. 445- 446.

Rudziczka, pow. Prudnik, mapa z karty AZP z Archiwum Opolskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w Opolu

Biała, pow. prudnicki

Lokalizacja grodu: Grodzisko położone jest w południowo zachodniej części miasta, na peryferiach koło cmentarza, na wysokiej terasie rzeki Biała.

Opis stanowiska: W rzucie poziomym ma kształt prostokąta o zaokrąglonych narożach. Majdan grodziska ma wymiary 40x3m opada łagodnie w kierunku południowo zachodnim. Od stron południowej, zachodniej i wschodniej opasuje grodzisko fosa. Majdan jest o powierzchni około 100 m2. Przylega doń taras o szerokości 1,5 m – 2,8 m, stromo opada do dna fosy, która otacza obiekt od strony południowej, zachodniej i wschodniej. Ślady wału usypanego ze żwiru i piasku, czytelne są jedynie od strony południowo – zachodniej. Wymiary majdanu – 40 x 35 m; szerokość dna fosy 2 m, u góry 12 m, głębokosć4, 2 – 4 m, szerokość wału – około 15 m, wysokość od strony majdanu – 1,2 – 1,8 m, od zewnątrz – 1,4 – 4,2 m. Ogólna powierzchnia grodziska 6000-6500 m2. Miąższość warstwy kulturowej na majdanie wynosi około 1 m, W ich skąd wchodzi próchnica przemieszana z gliną i piaskiem.

Rodzaj i charakter badań: okres międzywojenny – badania powierzchniowe; 1958 r. – badania sondażowe;1967 r. – badania sondażowe.

Zabytki: fr. ceramiki, fr. żelaza, okucia i polepa.

Źródła pisane: 1225 r.

Chronologia XIII-XIV wiek.

Zbiory: do 1945 roku – KA we Wrocławiu, nr inw. 63:58; KZA w Opolu.

Literatura: H. Neuling, Das Schlesischen Kastellannaien bis zum Jahre 1250 [w:] Zeitschrift für Geschichte Schlesiens, t. 10 s. 213; R. Drescher, Ueber den gegenwärtigrn Stand der Ernttelungen auf dem Gebiet des schlesischen Heidenthumus [w:]Schlesiens Vorzeit in Bild und Schrift, Alte folge, t. 1, s.33; J. Zimmerman, Vorgeschichtliche Karte von Schlesien, 1928; Franke, Forschungen und Frunde i, Kreise Neustadt OS, Monatsschrift zur Pflege der Kenntnis und zur Vertretung der interessen oberschlesiens [w:] Oberschlesien, nr 9, z. 6, s. 285; J. Chrząszcz, Geschichte von Zülz [w:]Oberschlesiche Heimat, z. 2/3, s.51; A. Maruschke, Die ur- und frühgeschichtliche Besitdlung des Kreises neustadt OS [w:] Aus Oberschlesiens Urzeit, 1929, nr 2, s. 18; J. Gotschalk, Schlesische Kastellaneien [w:] Altschlesische Blätter, 1930, z.4, s.51; M. Hellmich, Schlesische Wehranglagen [w:] Altschlessien, 1930, s. 47; Aus Oberschlesiens Urzeit nr 8, s. 46; Altschlessien, 1929, s. 199; H. Uhtenwoldt, Die Burgverfassung in der Vorgeschichte und Gescichte Schlesiens [w:] Breslauer Historische Forschungen, 1938 s. 38; J. Gotschalk, Die Burgverfassung in der Vorgeschichte und Gescichte Oberschlesiens [w:] Der Oberschlesier z. 3, s. 354; Altschlesische Blätter, 1939, s.123; K. Kozłowska, Wczesnośednioweiczne grody woj. Opolskiego na tle warunków fizjograficzno-gospodarczych [w:] Kwartalnik Opolski, 1956, t. 1. poz. 115; W.Hołubowicz, Opole w wiekach X-XII, 1956, s. 49; W. Antoniewicz, Z. Wartłowska, Mapa grodzisk w Polsce, 1964, s. 29;  J. Kaźmierczyk, Sprawozdanie z weryfikacji wczesnośredniowiecznych grodzisk na terenie woj. opolskiego za rok 1958 [w:] Śląskie Sprawozdania Archeologiczne, t. 1, s. 34; Z. Bagniewski, Sprawozdanie z badań sondażowych [w:] Terenowe badaniaarcheologiczne ba Opolszczyźnie, 1967, s. 28; M. Gedl, Stan badań nad wczesnym średniowieczem lessowej wyżyny głubczyckiej [w:] Badania Archeologiczne na Górnym Śląsku, 1969, s. 155; H. Borek, Opolszczyzna w świetle nazw miejscowych, 1972, s. 23; Kaźmierczyk, Macewicz, Wuszkan, Studia i materiały do osadnictwa Opolszczyzny wczesnośredniowiecznej, 1977, 44-47.

Biała, pow. Prudnik, mapa z karty AZP z Archiwum Opolskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w Opolu

Laskowice, pow. prudnicki

Lokalizacja grodu: Grodzisko położone jest na zachodnim skraju wsi, przy ostatnich zabudowaniach, około 120 m na północ od szosy Prudnik-Głogówek.

Opis stanowiska:. Jest w postaci dwóch kopców ziemnych, usytuowanych na linii wschód-zachód. Zbocza ich opadają stromo ku podstawom, wokół których ciągnie się szeroki rów. Zachowały się słabo czytelne ślady fosy o szerokości 1,5 do 2,5 m i głębokości od 0,6 do 1,2m. Miąższość warstwy kulturowej na stożku wyższym stożku dochodzi do 30 cm, na niższym do 85 cm Złożona jest z sypkiej, szarej próchnic, przemieszanej z grudkami polepy i węgli drzewnych. W jednym z sondaży na stożku natrafiono na relikt budynku obrzuconego gliną. Wymiary – długość około 75 m,  szerokość około 35 m. Wymiary stożka niższego: średnica u podstawy – około 19 m, u góry – około 12 m, wysokość licząc od podstawy dochodzi do 3,5 m. Wymiary stożka wyższego, średnica  – około 31 m, u góry – 11 m, wysokość – 6 m. Materiał zabytkowy w postaci ceramiki występuje w obrębie obydwóch kopców. Liczne bezsporne ślady osadnicze występują jednak wyłącznie przy kopcu wschodnim.

Rodzaj i charakter badań: 1826 r.  – wykonanie planu stanowiska; 1945 r. – badania powierzchniowe; 1958 r. – badania sondażowe – J. Kaźmierczyk, K. Macewicz; 1967 r. – badania sondażowe – Z. Bagniewski.

Zabytki: fr. ceramiki, gwoździe żelazne, osełka kamiennej, kości zwierzęce, polepa, ostroga.

Źródła pisane: 1412 r.

Chronologia: XIII-XIV w.

Zbiory: do 1945 roku – KA we Wrocławiu, nr inw. 45:58, MA we Wrocławiu, nr inw. 1765:14, KZA w Opolu. 

Literatura: Franke, Forschungen und Funde im Kreise Neustadt OS, Monatsschrift zur Pflege der Kenntnis und zur Vertretung der Interessen oberschlesiens [w:] Oberschlesien, 1910. nr 9, z. 6, s. 286; Hellmich M., Die Besiedlung Schlesiens in vor-und frühgeschichtlicher Zeit, 1923, s. 23; Altschlesien, 1926, s. 44; Altschlesien, 1926, s. 115; Maruschke A., Die ur-und frühgeschichtliche Besiedlung des Kreises Neustadt OS [w:] Aus Oberschlesiens Urzeit, 1929, s. 19,21,48; Hellmich M., Schlesische Wehranlagen [w:] Altschlesien, 1930, t. 3, s. 47; Altschlesische Blätter, 1932, s. 67; Raschke G., Bericht über Tätigkeit des Staatlichen Vertrauensmannes für Kulturgeschichtlichen Bodenaltertümer in der Prowinz Oberschlesien [w:] Nachrichtenblatt für Deutsche Vorzeit 1934, t. 10, s. 19; Kozłowska W.,  Wczesnośredniowieczne grody woj. opolskiego na tle warunków fizjograficzno-gospodarczych [w:] Kwartalnik Opolski, 1956, t. 1, poz. 122; Hołubowicz W., Opole w wiekach X-XII, 1956, s. 49; Antoniewicz W., Wartołowska W., Mapa grodzisk w Polsce, 1964, s. 36; Bagniewski Z., Sprawozdanie z badań sondażowych [w:] Terenowe badania archeologiczne na Opolszczyźnie 1967, s. 27, Borek H., Opolszczyzna w świetle nazw miejscowych, 1972, s. 72;  Kaźmierczyk J., Macewicz K., Wuszkan S., Studia i materiały do osadnictwa Opolszczyzny wczesnośredniowiecznej, Opole 1977, s. 252-255;

Archiwum:  Uwaga: na planie z 1826 r., fosę zaznaczono jako okalającą oba stożki.

Laskowice, pow. Prudnik, mapa z karty AZP z Archiwum Opolskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w Opolu

   Wynik plebiscytu: na 562 uprawnionych do głosowania za Polską opowiedziały się 52 osoby, a za Niemcami – 510.