Murów, pow. opolski, stan.8
Lokalizacja grodu: grodzisko położone około 1300 m na północny wschód od środka wsi Murów, na skraju lasu, na lewym brzegu rzeki Budkowiczanki, na terenie lasu obręb Kup.

Opis stanowiska: grodzisko stożkowate, założone na planie owalu, środkowa partia zabytku okazały stożku o czworobocznej podstawie z zaokrąglonymi narożami. Zbocza jego opadają dość ostro ku fosie. Powierzchnia górna stożka jest płaska, częściowo zniszczona przez wkop, przypuszczalnie z okresu II wojny światowej. Fosa mokra, wypełniona wodą stojącą. Po jej zewnętrznej stronie znajduje się wał, miejscami zupełnie zniszczony. Maksymalna długość grodziska po linii wschód – zachód wynosi około 80 m, po linii północ –południe około 70 m, a ogólna powierzchnia stanowiska zamyka się w granicach około 4500 m2. Powierzchnia użytkowa stożka to około 150 m. Wymiary pełne grodziska: szerokość wału u podstawy około 7 m, wysokość około 1,5 m, szerokość fosy, około 7m, głębokość około 0,8 – 1,2 m, długość stożka u podstawy około 47 m, na wzniesieniu około 18 m, wysokość stożka – około 3,5 m, szerokość fosy około 10m, szerokość wału u podstawy około 9m, wysokość wału, około 1m. Ogólna powierzchnia zabytku wynosi około 4500 m2. Miąższość nawarstwień kulturowych na grodzisku, obliczona na podstawie założonego wykopu o powierzchni około 2 m2, wynosi około 80 cm, z czego na nawarstwienia starsze, składające się z próchnicy przemieszanej z węglami drzewnymi i otoczakami, przypada około 20 cm. Na młodsze nawarstwienia składające się z próchnicy barwy szarej, składa się około 25 cm. Wymienione warstwy przedziela warstwa związana ze zniszczeniem starszej zabudowy i nawarstwień młodszych. Osadnictwo na grodzisku było intensywne i długotrwałe.

Rodzaj i charakter badań: okres międzywojenny – odkrycie stanowiska M. Hellmich; 1936 r. – badania powierzchniowe – Weisser; 1958 r. – badania powierzchniowe – sondażowe – J. Kaźmierczyk i K. Macewicz; 1990 r. – badania weryfikacyjne – AZP.

Zabytki: fr. ceramiki, kości zwierzęce, kafle gliniane i ułamki cegieł.

Źródła pisane: 1304 r. 

Chronologia: schyłek XIII (?), XIV-XV w.

Zbiory: do 1945 roku – KA we Wrocławiu, nr in. 62: 58, 70: 58.

Literatura: Altschlesische Blätter, 1930, s. 92; Hellmich M., Schlesische Wehranlagen [w:] Altschlesien, 1930, t .3, s. 47; Stumpe F., Der Gang der Besiedlung im Kreise Oppeln, 1932, s. 21; Kurtz H., Kriegervereinsfest am Kopiec “Oppelner heimat kalender” 1934, s. 43-44; Antoniewicz W., Wartołowska W., Mapa grodzisk w Polsce, 1964, s. 38; Borek H., Opolszczyzna w świetle nazw miejscowych, 1972, s. 100; Kaźmierczyk J., Macewicz K., S. Wuszkan S., Studia i materiały do osadnictwa Opolszczyzny wczesnośredniowiecznej, Opole 1977, s. 311-313., Tomczak E., Mało znane warownie Górnego Śląska, Katowice 2012, ss. 128-131.

Murów, pow. Opole, mapa z karty AZP z Archiwum Opolskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w Opolu.

Krzywa Góra, pow. opolski, stan. 1

Lokalizacja grodu: Na północny zachód od wsi w paśmie pagórków pokrytych lasem. 

Opis stanowiska: Grodzisko stożkowate na planie owalnym; otoczone fosą (zniszczoną przez prace ziemne i obsuwania się piasku ze zbocza) oraz wałem. Podstawa stożka ma kształt prostokąta o zaokrąglonych narożach, u szczytu w formie wydłużonego owalu. Jego powierzchnia jest bardzo nieregularna. Od strony zachodniej w wale znajduje się przerwa obramowana dwoma wałami – prawdopodobnie znajdowała się tu brama, pierwotny wjazd do grodziska (podwójny wał stanowił jej dodatkowe zabezpieczenie). Długość grodziska to około 100 m, a szerokość to ok. 87 m. Powierzchnia całego grodziska wynosi około 7000 m2. Stożek ma wysokość ok. 2 m. Górna powierzchnia stożka to ok. 120 m2. Długość stożka u podstawy wynosi ok. 52 m, na majdanie ok. 18 m. Wysokość stożka licząc od dna fosy – około 5m. Wał u podstawy ma około 20 m, u szczytu 1,5 m szerokości. Wysokość wału to ok. 2 m (3 m od strony fosy), szerokość wału u podstawy 19 m, u góry – około 1,5 m, wysokość wału od strony wewnętrznej i zewnętrznej – około 3m . Szerokość fosy wynosi około 4,5 m. 

Rodzaj i charakter badań: 1912 r. – przypadkowe znaleziska; 1931 r. – badania powierzchniowe – F. Stumpe; 1958 r. – badania powierzchniowe – J. Kaźmierczyk i K. Macewicz; 1998 r. – badania weryfikacyjne – G. Molenda. 

Zabytki: fr. ceramiki. 

Źródła pisane: 1845 r. Chronologia: XIII – XV w., 

Zbiory: do 1945 roku – KA we Wrocławiu, nr inw. 52:38. 

Literatura: Zimmermann J., Vorgeschichtliche Karte von Schlesien,1878, s. 80; Hellmich M., Die Besiedlung Schlesiens in vor- und frühgeschichtlicher Zeit, 1923, s. 23; Nass, Vom Blumenthaler Rundwall [w:] Aus Unserer Heimat, 1924, nr. 6, s. 23; Stumpe F., Vorgeschichtliche Funde aus dem Nord kreis Oppeln [w:] Aus Unserer Heimat, 1924, a. 10; Altschlesien, 1926, s. 46; Hellmich M., Schlesische Wehranlagen [w:] Altschlesien, 1930, t. 3, s. 47; Stumpe F., Der Grang der Besiedlung im Kreise Oppeln, 1932, s.85 i tabl. 2; Kozłowska W., Wczesnośredniowieczne grody woj. opolskiego na tle warunków fizjograficzno-gospodarczych, [w:] Kwartalnik Opolski, 1956, t. 1, poz. 44; Hołubowicz W., Opole w wiekach X-XII, 1956, s. 48; Antoniewicz W., Wartołowska W., Mapa grodzisk w Polsce, 1964, s. 36; Borek H., Opolszczyzna w świetle nazw miejscowych, 1972, s. 27; Kaźmierczyk J., Macewicz K., Wuszkan S., Studia i materiały do osadnictwa Opolszczyzny wczesnośredniowiecznej, 1977, s. 246-248.

Krzywa Góra, pow. Opole, mapa z karty AZP z Archiwum Opolskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w Opolu

Brynica, pow. Opole, s 3.

Lokalizacja grodu: nad rzeczką Swornicą, obok i pod budynkiem Kiliana (1959 r.).

Opis stanowiska: W 1937 r., widoczny był jeszcze fragment wału, sukcesywnie niszczone na skutek prac ziemnych. Średnica grodziska , po linii wschód – zachód wyniosła 90 m, Do roku 1959 , zachował się fragment fosy. W trakcie prac ziemnych wg relacji świadków podczas prac ziemnych widoczny był mur (relacja świadka Kiliana).

Rodzaj i charakter badań: okres międzywojenny, 1939 r. – badania powierzchniowe –  G. Raschkego; 1959 r. – badania weryfikacyjne – J. Kaźmierczyk, K. Macewicz, S. Pazda.

Zabytki: fr. ceramiki.

Źródła pisane: 1302 r.

Chronologia:  XIII (?) -XV w. (dane konserwatorskie).

Zbiory: KA we Wrocławiu.

Literatura: Antoniewicz W., Wartołowska W., Mapa grodzisk w Polsce, 1964, s. 42; Borek H., Opolszczyzna w świetle nazw miejscowych, 1972, s. 78; Kaźmierczyk J., Macewicz K., Wuszkan S., Studia i materiały do osadnictwa Opolszczyzny wczesnośredniowiecznej, 1977, s. 72-73.

Archiwum:  Archiwum Muzeum w Bytomiu, Archiwum WUOZ Opole.

Brynica, pow. Opole, mapa z karty AZP z Archiwum Opolskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w Opolu

Opole-Ostrówek, pow. opolski, s1.

Lokalizacja grodu: Grodzisko położone jest na cyplu wyspy Pasieka zwanym Ostrówkiem, w sąsiedztwie amfiteatru i wieży zamkowej.

Opis stanowiska: Stanowisko położone na terenie wyspy otoczonej Odrą. W źródłach pisanych z okresu pomiędzy X a połową XIII wieku, nie znajdujemy informacji o grodzie, który miał się znajdować na wyspie. Dopiero odkrycia sprowokowane budową nowego budynku rejencji opolskiej, doprawiały ujawnienia reliktów licznych konstrukcji drewnianych pozostałych po wczesnośredniowiecznych domach i ulicach. Badaniami kierował G. Raschke, który odkopał wczesnośredniowieczne zabudowania i ulice, prowadząc dokumentację, która niestety uległa znacznemu zniszczeniu podczas prac badawczych. Został odnaleziony jeden z dzienników, w którym zanotowano przybliżoną lokalizację zabytków w stosunku do odkrywanej przestrzeni. Kolejni badacze reprezentowali Instytut Archeologii i Etnologii PAN Odział we Wrocławiu i prowadzili badania, z przerwami do 2010 roku. Ostatnie prace prowadzono przy współpracy Instytutu Historii Uniwersytetu Opolskiego. Podczas badań odkryto założenia związane z grodem piastowskim, chaty poprzetykane wąskimi ulicami, przestrzeń otoczoną wałem i przypuszczalnie dwie bramy.

Rodzaj i charakter badań: 1930 – 1933 r. – badania wykopaliskowe – G. Raschkego; 1948 – 1951 r. – badania wykopaliskowe -R.  Jamka; 1952 – 1961 r. – badania wykopaliskowe – W. Hołubowicz; 1962 – 1969 r. – badania wykopaliskowe – B. Gediga i H. Hołubowiczowa; 1997 r. – badania wykopaliskowe – B. Gediga i J. Kolenda; 2009 – 2010 r. – badania wykopaliskowe – S. Moździoch, M. Przysiężna-Pizarska.

Zabytki: pozyskany inwentarz ruchomy różnorodny, złożony z ceramiki, ozdób, przedmiotów z żelaza, obfity, bogaty w zabytki kultury materialnej, społecznej i duchowej.

Źródła pisane: Opole 1222 r.

Chronologia: X-XIII w.

Zbiory: do 1945 roku – MŚO w Opolu, ZAŚ we Wrocławiu.

Literatura:. Literatura: Rajewski Z., O Opolu wczesnodziejowym, “Przegląd Zachodni” 1946, r, 2, s. 174-178, Horoszkiewicz B., Z przeszłości Opola, 1947; Jamka R., Badania wykopaliskowe w Opolu, “Ochrona Zabytków”1948, r. 1, s. 124-126; Nasz A., Osada staropolska w Opolu w świetle dotychczasowych prac wykopaliskowych, 1948; Jamka R., Przeszłość wczesnopiastowskiego Opola w świetle wykopalisk, 1948; Jamka R., Wyniki prac wykopaliskowych w Opolu w 1948, “Sprawozdania Polskiej Akademii Umiejętności” 1949, t. 1, s. 27-30; Kočka W., Znaczenie wykopalisk w Opolu [w:] Z otchłani wieków, 1949, r. 18, z. 9-10, s. 142-144; Rajewski Z., Znaczenie wykopalisk w Opolu [w:] Wiadomości Historyczne, 1949,r. 2, s. 28-30; Jamka R., Przeszłość Opola-Ostrówka w świetle badań wykopaliskowych w okresie 1948-1950, [w:] Ochrona Zabytków, 1950, r. 2-3, s. 89-92, ryc. 53-58; Jamka R., Szczegółowe sprawozdanie z prac wykopaliskowych w Opolu za okres 1948-1949 r.,[w:] Mówią Wieki, 1951, t. 1, s. 1-57, ryc. 46; Jamka R., Wyniki prac wykopaliskowych w Opolu w latach 1948-1951, “Sprawozdania Polskiej Akademii Umiejętności”, 1951, t. 3, s. 818-826, ryc. 2; Horoszkiewicz B.,  Mennice i monety piastowskie na Opolszczyźnie,[w:] Z otchłani wieków, 1952, r. 21, z. 5, s. 153-156; Kočka W., Charakter osady odkrytej w Opolu, [w:] Z otchłani wieków, 1952, r. 21, z. 2, s. 55-59, ryc. 2; Hołubowicz W., Wczesnośredniowieczne Opole w świetle badań w roku 1952, [w:] Szkice z dziejów Śląska, praca zbiorowa pod red. E. Malczewskiej, 1953, s. 19-53, ryc. 15-37; Kaźmierczyk J., Opole, “Archeologia” 1953, t. 5, s. 321-322; Rajewski Z., Dwa złote pierścionki z Opola nad Odrą, “Sprawozdanie Państwowego Muzeum Archeologicznego”, 1953, t. 5, s. 63; Cehak-Hołubowiczowa H., Trzewiki opolskie, [w:] Dawna Kultura, 1954, nr 1, s. 7-14; Hołubowicz W., Jak polscy kowale w XI w. imitowali stal damasceńską, [w:] Dawna Kultura, 1954, z. 3, s. 128-131; Hołubowicz W., Na marginesie dyskusji na temat metody wykopaliskowej, [w:] Dawna Kultura, 1954, z. 4, s. 149-156; Hołubowicz W., O autochtonizmie polskich plemion śląskich, [w:] Konferencja Śląska IH PAN, 1954; Hołubowicz W., Kubasiewicz M., Kości zwierzęce źródłami historycznymi, [w:] Dawna Kultura, 1954, r. 1, z. 2, s. 75-81;Kaźmierczyk J., O transporcie kołowym w okresie wczesnośredniowiecznym na terenie Polski, [w:] Dawna Kultura, 1954, z. 4, s. 174-178; Hołubowicz W., Kiedy i jak powstało Opole, [w:] Kwartalnik Opolski, 1955, z. 1, s. 8-25; Hołubowicz W., Prace wykopaliskowe na Ostrówku w Opolu w 1954 r., [w:] Sprawozdania Archeologiczne. 1955, t. 1, s. 207-234; Hołubowicz W., Wczesnośredniowieczne Opole w świetle badań archeologicznych w latach 1952-1953. [w:] Szkice z dziejów Śląska,  1955, s. 20-78, ryc. 42; Rehorowski M., Ze studiów nad meblarstwem terenu opolskiego od XI – XV, [w:] Kwartalnik Opolski, 1955, t. 1, z. 3/4, s. 117-131; Haising M., Wytwory ślusarskie odkryte w Opolu na Śląsku, [w:] Mówią Wieki, 1956, t. 4, s. 171-178, tabl. XXXIX-XLV; Kaźmierczyk J., Z badań wykopaliskowych na terenie prawobrzeżnego Opola, [w:] Kwartalnik Opolski, 1956, r. 1, nr 2, s. 120; Klichowska M.,  Materiał roślin9y z Opola z X-XII w., [w:] Mówią Wieki, 1956, t. 4, s. 179-209, ryc. 19; Norska-Gulkowa M., Sztuka wczesnośredniowiecznego Opola, [w:] Kwartalnik Opolski, 1956, r. 2, s. 40-62;Sarnowska W., Uzbrojenie średniowieczne w świetle wykopalisk w latach 1948-1951, w Opolu na Śląsku, [w:] Mówią Wieki, 1956, t. 4, s. 211-224, tabl XLIII-XLV; Wyrost P., Szczątki kostne zwierząt mięsożernych domowych i dziko żyjących w wykopaliskach opolskich, [w:] Dawna Kultura, 1956, r. 3, z. 4, s. 260-268; Cehak-Hołubowicz H., Zoomorficzne wycinanki ze skóry z wczesnośredniowiecznego Opola, [w:] Archeologia Śląska, 1957, t. 1, s. 98-112; Hołubowicz  W., Jedwabie z Opola X-XII w., [w:] Kwartalnik Opolski, 1957, t. 3, z. 2, s. 81-89; Hołubowicz W., Uwagi o genezie i poziomie kultury wczesnośredniowiecznych miast w Polsce, [w:] Pierwsza Sesja Archeologiczna IHKM PAN 4-8. V. 1955 r., 1957,  s. 348-351, Hołubowicz W.,Z badań na Ostrówku w Opolu w roku 1955, [w:] Sprawozdania Archeologiczne, 1957, t. 3, s. 204-223; Kozaczewski T., Zamek piastowski na Ostrówku w Opolu “Zeszyty Naukowe Politechniki Wrocławskiej 16, Architektura II, 1957, s. 65-66; Dziewulski W. Miasto lokacyjne w Opolu w XIII-XV wieku, [w:] Studia Śląskie, 1958, t. 1, s. 15-85; Haisig M., Denary wczesnośredniowieczne z Opola-Ostrówka na Śląsku, [w:] Wiadomości Numizmatyczne, 1958, r. 2, z. 1, s. 25-30; Hołubowicz W., Das frühmittelalterliche Oppeln im Lichte der archeologischen Forschungsarbeiten der Jahre 1952-1953, [w:] Beiträge zu Geschichte Schlesiens, 1958, s. 35-101: Hołubowicz W., Sprawozdanie z badań wykopaliskowych na Ostrówku w Opolu w roku 1958, [w:] Śląskie Sprawozdania Archeologiczne, 1958, t. 1, s. 36-43; Hołubowicz W., Wczesnośredniowieczne instrumenty muzyczne z Opola, [w:] Ruch Muzyczny, 1958, t. 2, nr 19, s. 33, ryc. 4; Hołubowicz W., Monety  XI w. z badań w Opolu na tle stratygrafii Ostrówka, [w:] Archeologia Śląska, 1959, t. 3, s. 129-139, tabl. 1; Hołubowicz W., Opole – Ostrówek (komunikat), [w:] Archeologia Śląska, 1959, t.3, s. 152; Hołubowicz W., Z badań na Ostrówku w Opolu w roku 1959, [w:] Śląskie Sprawozdania Archeologiczne, 1959, t. 2, s. 52-57; Hołubowicz W., Z prac wykopaliskowych na Ostrówku w Opolu w 1956r., [w:] Sprawozdania Archeologiczne, 1959,  t. 6, s. 115-131; Hołubowicz W., Pietkiewicz L., Skrzypce polskie z XI w. z badań w Opolu, [w:] Archeologia Śląska, 1959, t. 2, s. 191-198; Każmierczyk J., Sprawozdanie z badań wykopaliskowych na terenie prawobrzeżnego Opola w latach 1952,1953, 1955, [w:] Sprawozdania Archeologiczne, 1959,  t. 6, s. 132-139; Norska-Gulkowa M.,  Malarstwo i inne formy barwnego zdobienia we wczesnośredniowiecznym Opolu, [w:] Archeologia Śląska, 1959, t. 2, s. 199-211; Hołubowicz W., Opole wczesnośredniowieczne, [w:] Z przeszłości Śląska, 1960, s. 61-78, ryc. 18; Hołubowicz W., Z badań na Ostrówku w Opolu w 1957 roku, [w:] Sprawozdania Archeologiczne, 1960, t. 9, s. 53-66; Hołubowicz W., Z prac wykopaliskowych na wczesnośredniowiecznym Ostrówku w Opolu w 1960 roku, [w:] Śląskie Sprawozdania Archeologiczne, 1960, s. 48-54; Czerska B., Hołubowiczowa H., Z badań wczesnośredniowiecznego Opola na Ostrówku w roku 1961, [w:] Śląskie Sprawozdania Archeologiczne, 1961, t. 4, s. 31-38; Hołubowicz W., Badania archeologiczne na Śląsku prowadzone w latach 1945-1959 przez ośrodek wrocławski, [w:] Rocznik Wrocławski, 1961, t. 5, s. 166-182; Olczak J., Szczapowa J., Wyniki analiz spektograficznych wczesnośredniowiecznych zabytków szklanych z Opola – Ostrówka, [w:] Zeszyty Naukowe Uniwersytetu im. A. Mickiewicza, 1961, z. 2, s. 209-231; Cehak-Hołubowiczowa H., Różycka T., Sprawozdanie z prac wykopaliskowych na Ostrówku w Opolu w 1962, [w:] Śląskie Sprawozdania Archeologiczne, 1962, t. 5, s. 43-46, ryc. VII, VIII; Hołubowicz W., Badania wykopaliskowe w Opolu w roku 1958, [w:] Sprawozdania Archeologiczne, 1962, t. 14, s. 270-294; Gediga B. Badania wykopaliskowe na Ostrówku w Opolu w roku 1963, [w:] Śląskie Sprawozdania Archeologiczne, 1963, t. 3, s. 47-51, tabl. VI-VIII; Wyrost P., Badania nad typami psów wczesnośredniowiecznego Opola i Wrocławia, [w:] Silesia Antiqua, 1963, t. 5, s. 198-233; Gediga B., Sprawozdanie z prac wykopaliskowych na Ostrówku w Opola, [w:] Śląskie Sprawozdania Archeologiczne, 1964, t. 7, s. 45-48; Klichowska M,. Wyniki badań próbek botanicznych pobranych z warstwy II (ar 343) w Opolu w 1959 roku, [w:] Sprawozdania Archeologiczne, 1964, s. 16, s. 424-427; Norska-Gulkowa M,. Wczesnośredniowieczne hafty na wyrobach skórzanych z Ostrówka w Opolu z X-XIII w., [w:] Wiadomości Archeologiczne, 1964, t. 30, z. 1-2, s. 1-17, ryc. 18; Cehak-Hołubowiczowa H., Drewniane maski z grodu-miasta na Ostrówku w Opolu, [w:] Archeologia Polski, 1965, t. 10, z. 1, s. 305-317; Gediga B., Badania na Ostrówku w Opolu w 1965 roku, [w:] Śląskie Sprawozdania Archeologiczne, 1965, t. 8, s. 42-45, tabl. VIII, XI; Kaźmierczyk J., Wczesnośredniowieczne wyroby bednarskie z Ostrówku w Opolu, [w:] Kwartalnik Historii kultury Materialnej, 1965, r. 13, nr 3, s. 469-498; Myczkowski K., Szczątki kostne zwierzęce wczesnośredniowieczne z I odkrywki w kościele Klarysek, [w:] Informator p wynikach badań naukowych zakończonych w 1964 roku, 1965, s. 562; Waluszewska- Bubień A.,  Szczątki kostne kury wczesnośredniowiecznego Opola i Wrocławia, [w:] Silesia Antiqua, 1965, s. t. 7, 226-263; Gediga B., Badania wykopaliskowe na Ostrówku w Opolu w latach 1959-1963, [w:] Sprawozdania Archeologiczne, 1966, t. 18, s. 219-247; Gediga B., Sprawozdanie z badań na Ostrówku w 1966 roku, [w:] Śląskie Sprawozdania Archeologiczne, 1966, t. 9, s. 38-42, tabl. IX,X; Jamka R., Pradzieje ziemi Opolskiej, [w:] Kwartalnik Opolski, 1966, r. 12, z. 4, s. 17-43, ryc. 8; Myczkowski K., Wczesnośredniowieczne szczątki kostne zwierzęce wydobyte na terenie Pałacu Biskupiego we Wrocławiu, [w:] Informator o wynikach badań naukowych zakończonych w 1965 t., 1966, s. 630; Szadkowska L., Woźniak D.,  Odkrycia archeologiczne na Opolszczyźnie w latach 1963-1965, [w:] Kwartalnik Opolski, 1966, t. 12, nr 3, s. 3-29; Gediga B., Wczesnośredniowieczne stępy nożne z Opola, [w:] Archeologia Polski, 1967, t. 13, z. 1, s. 153-164; Gediga B., Early medievale Opole and the problem of Higer Silesian towns, [w:] Archeologia Polona, 1968, t. 10, s. 37-75: Gediga B., Prace wykopaliskowe na Ostrówku w Opolu w roku 1968, [w:] Terenowe badania archeologiczne na Opolszczyźnie, 1968, s. 106-108; Gediga B., Sprawozdanie z badań  na Ostrówku w Opolu w 1967 roku, [w:] Śląskie Sprawozdania Archeologiczne, 1968, t. 10, s. 47-52. tabl. XII-XIV; Gediga B., Wyniki badań na Ostrówku w Opolu w latach 1964 i 1965, [w:] Sprawozdania Archeologiczne, 1968, t. 19, s. 264-294, ryc 24; Gediga B., Wyniki archeologicznych badań wczesnośredniowiecznego Opola w 1966 r., [w:] Sprawozdania Archeologiczne, 1969, t. 20, s. 237-268, ryc. 34; Gediga B., Prace wykopaliskowe na Ostrówku w Opolu w 1967 r., [w:] Sprawozdania Archeologiczne,1969, t. 21, s. 223-229, ryc. 14; Kaźmierczyk J., Budownictwo mieszkalne z drewna w VI-XIII wieku na obszarze Śląska, [w:] Archeologia Polski, 1969, t. 14, s. 167-214, ryc. 20; Gediga B., Dwadzieścia lat polskich badań archeologicznych na Ostrówku w Opolu, [w:] Opolski Rocznik Muzealny, 1970, t. 4, s. 11-50; Gediga B., Początki i rozwój wczesnośredniowiecznego ośrodka miejskiego na Ostrówku w Opolu, [w:] Slavia Antiqua, 1970, t. 16, s. 105-144; Popłomyk U., Opole, 1970; Czerska B., Części uzbrojenia i oporządzenie jeździeckie z grodu wczesnośredniowiecznego na Ostrówku w Opolu (Wykop I), [w:] Studia Archeologiczne, 1971, t. 4, s. 199-234, ryc. 7; Opole-Ostrówek [w:] Informator Archeologiczny, 1996, s. 227-228; Opole- Ostrówek [w:] Informator Archeologiczny, 1997, s. 212-214.

Archiwum: PAN we Wrocławiu, MŚO w Opolu.

Opole, pow. Opole, mapa z karty AZP z Archiwum Opolskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w Opolu.

Lędziny, pow. opolski, stan.?

Lokalizacja grodu: Grodzisko wczesnośredniowieczne położone jest na kępie otoczonej łąkami, ok. 30 m na wschód od toru kolejowego relacji Opole-Kluczbork, obok którego znajdują się kamienie kilometrowe oznakowane 8,3-8,5 km oraz słupy linii telegraficznej oznaczone numerami 62,28 i 63,28.

Opis stanowiska: Grodzisko wczesnośredniowieczne założono na planie zbliżonym do koła. Składa się z części środkowej o płaskim plateau, nieznacznie odcinającym się od tła łąk oraz dość płytkiej i wąskiej fosy. Po stronie zewnętrznej fosy rysuje się niski, miejscami prawie zupełnie zanikający wał. Grubość warstwy kulturowej na obiekcie od 25 o 30 cm. Wymiary majdanu – 54 m po linii północ-południe i 60 m po linii wschód-zachód. Szerokość fosy ok. 3,5 m, maksymalna głębokość fosy licząc od krawędzi majdanu- 0,9 m. Maksymalna szerokość wału do 3,5 m a wysokość do 0,6 m. Ogólna powierzchnię grodziska przeliczono na – ok. 3.200m2, z czego na majdan przypada około 2.400m2.

Rodzaj i charakter badań: 1935 r. – lokalizacja stanowiska – M. Hellmich; 1935 r. – badania powierzchniowe –  M. Hellmich; 1935 r. – badania powierzchniowe – G. Raschke; 1935 r. – weryfikacja stanowiska – Chwalla; 1958 r. – badania sondażowe – J. Kaźmierczyk; 1962 r. – badania sondażowe – W. Wojciechowski; 1968 r. – badania wykopaliskowe – J. Lodowski; 1998 r. – badania weryfikacyjne – AZP K. Spychała.

Zabytki: fr. ceramiki, żużel, przęślik, polepa, kości zwierzęce.

Chronologia: VIII-IX w.

Zbiory: do 1945 roku – materiały przedwojenne zaginęły,  powojenne znajdują się w IHKM PAN we Wrocławiu.

Literatura: AB 1935, z. 5/6; Kaźmierczyk J., Sprawozdanie z weryfikacji wczesnośredniowiecznych grodzisk na terenie woj. opolskiego za rok 1958 [w:] Śląskie Sprawozdania Archeologiczne, t. 1, s. 34, 1958 r.; Gediga B., Lodowski J., Wczesnośredniowieczny grodek palisadowy w Zawadzie, pow. Opole [w:] Sprawozdania Archeologiczne t. 24, s. 217 – 227, 1972 r., Kaźmierczyk J.,  Macewicz K., S. Wuszkan S., Studia i materiały do osadnictwa Opolszczyzny wczesnośredniowiecznej, Opole 1977, s. 570 – 573; Tomczak E., Mało znane warownie Górnego Śląska, 2012, s. 100-101;

Archiwum: KZA Opole – teczka Zawada, MŚO Opole – teczka Sowada, kreis Oppeln.  

Lędziny, pow. Opole, mapa z karty AZP z Archiwum Opolskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w Opolu

Ochodze, pow. opolski, 8

Lokalizacja grodu: Grodzisko położone w lesie, około 350 m na południe od torów kolejowych na trasie Komprachcice- Nysa, około 100 m na zachód od drogi Komprachcice-Polska Nowa Wieś, około 1750 m na północny zachód od kościoła w miejscowości Ochodze, około 100 m na północny zachód od punktu wysokościowego 193,7.

Opis stanowiska:. Kopiec o kształcie zbliżonym do czworoboku, otoczony suchą fosą. Dookoła niej widoczny był niski, częściowo rozmyty, wał ziemny. Ze środka niewielkiego majdanu grodziska widoczna była regularna, płytka fosa. Krawędź wschodnia obiektu (wał) zachowała się najgorzej. Majdan miał wysokość około 1 m nad poziom otoczenia, jego średnica wynosi około 10-11 m. Fosa ma szerokość około 2-5 m i głębokość około 1,2 m – 1,5 m. Podczas badań sondażowych w 2007, wykryto warstwy nawarstwień stratygraficznych. Pierwsza, warstwa I – zawierająca drobny piasek z dużą ilością próchnicy, odkryto 6 fragmentów naczyń ceramicznych; warstwa II – składająca się z drobnego żwiru z niewielką odrobiną domieszki próchnicy, odkryto w niej 2 fragmenty naczyń ceramicznych; warstwa III – to ostatnia warstwa w które nie znajdują się już zabytki.

Rodzaj i charakter badań: 2007 r. – badania sondażowe – Ewa Matuszczyk, Ewelina Holc.

Zabytki: fr. ceramiki.

Chronologia: Średniowiecze XIV – XV  w.

Zbiory: do 1945 roku – WUOZ w Opolu.

Literatura: Altschlesische Blätter, 1930, s. 92; Hellmich M., Schlesische Wehranlagen [w:] Altschlesien, 1930, t .3, s. 47; Stumpe F., Der Gang der Besiedlung im Kreise Oppeln, 1932, s. 21; Kurtz H., Kriegervereinsfest am Kopiec “Oppelner heimat kalender” 1934, s. 43-44; Antoniewicz W., Wartołowska W., Mapa grodzisk w Polsce, 1964, s. 38; Borek H., Opolszczyzna w świetle nazw miejscowych, 1972, s. 100; Kaźmierczyk J.,  Macewicz K., S. Wuszkan S., Studia i materiały do osadnictwa Opolszczyzny wczesnośredniowiecznej, Opole 1977, s. 311-313, Spychała K., „Odkrycia archeologiczne na Górnym Śląsku…” ŚCDK Katowice, 2008; Spychała K., Archeologia Żywa, 3/2006, s. 62-63; Tomczak E., Mało znane warownie Górnego Śląska, Katowice 2012, ss. 128-131.

Archiwum: WUOZ w Opolu. Spychała K., Sprawozdanie z badań sondażowych gródka w Ochodzach, gmina Komprachcice, stan. nr 8.

Ochodze, pow. Opole, mapa z karty AZP z Archiwum Opolskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w Opolu

Domecko, pow. opolski, stan. 3

Lokalizacja grodu: Grodzisko położone jest na południowy zachód od wsi, obok lewego brzegu rzeczki.

Opis stanowiska: Grodzisko stożkowate założone na planie zbliżonym do koła. Część środkową obiektu stanowi stożek. Fosa okalająca stożek zachowała się z trzech stron. Wypełnia ją woda. Po zewnętrznej stronie fosy, od zachodu, rysuje się niezbyt wyraźny ślad po wale. Grubość warstwy kulturowej na stożku nie przekracza 30 cm. Wymiary grodziska po linii północ – południe wynoszą: szerokość stożka u podstawy około 27 m, u góry 14 m, szerokość fosy od 5 do 6 m. Wysokość stożka sięga do 4 m, głębokość fosy do 1 m. Wysokość wału do około 0,5 m. Powierzchnia użytkowa stożka to około 150 m2, powierzchnia całkowita grodziska – około 1600 m2.

Rodzaj i charakter badań: 1865 r. – Wzmiankowany w kronice szkolnej z 1865 r. jako obiekt z czasów pogańskich. Znana jest legenda o istniejącym w tym miejscu zamku. Okres międzywojenny – badania sondażowe, wg karty KESA (wg literatury tylko powierzchniowe) w okresie przedwojennym (materiały w MŚO w Opolu, nr inw. N- 927/1-8, A- 56/70/1); 1958 r. – badania powierzchniowe – J. Kaźmierczyk, K. Macewicz; 1972 r. –  badania powierzchniowe – Z. Bagniewski, K. Macewicz.

Zabytki: fr. ceramiki, polepa, gwóźdź żelazny, kości zwierzęce, węgle drzewne, fragmenty gotyckich cegieł.

Źródła pisane: 1300 r.

Chronologia: Grodzisko datowane jest na XIII – XV wiek.

Zbiory: do 1945 roku – KA PAN we Wrocławiu, MŚO w Opolu.

Literatura: Wzmiankowany w kronice szkolnej z 1865 r. jako obiekt z czasów pogańskich. Znana jest legenda o istniejącym w tym miejscu zamku. Altschlesische Blätter, 3/1927, s. 45; tamże, 4/1932, s. 67 oraz 5/1938, s. 200.  Raschke G, Bericht über Tätigkeit des Staatlichen Vertauensmannes für kulturgeschichtliche Bodenaltertürmer in der Provinz Oberschlesien [w:] Nachrichtenblatt für Deutsche Vorzeit, 1934, t. 10, s. 19; F. Strumpe F., Der Gang der Besiedlung im Kreise Oppeln, 1934, s. 99. Lit. powojenna:   Kozłowska W., Wczesnośredniowieczne grody woj. opolskiego na tle warunków fizjograficzno-gospodarczych [w:] Kwartalnik Opolski, 1956, t.1 poz. 53;  Hołubowicz Wł., Opole w wiekach X-XII, 1956 s. 48;  Antoniewicz Wł., Wartogłowska Z., Mapa grodzisk w Polsce, 1964, s. 32,  Borek H., Opolszczyzna w świetle nazw miejscowych, , 1972, s. 110.  Kaźmierczyk J., Macewicz K., Wuszkan  S., Studia i materiały do osadnictwa Opolszczyzny wczesnośredniowiecznej, Opole , s. 112-114.

Archiwum: MŚO w Opolu, nr inw. N- 927/1-8, A- 56/70/1).

Domecko, pow. Opole, mapa z karty AZP z Archiwum Opolskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w Opolu

Chrząszczyce, pow. Opole, B.

Lokalizacja grodu: Grodzisko położone jest na południe od kościoła, około 100 m na zachód od szosy Opole – Pruszków, na zboczu wzniesienia, między dwoma strumykami koło zabudowań gospodarskich.

Opis stanowiska: Grodzisko założone na planie zbliżonym do owalu o wymiarach 30 x 26 m (u podstawy). Wysokość kopca wynosi około 1,5 m. Od strony południowej, częściowo wschodniej i zachodniej widoczne są ślady fosy.

Rodzaj i charakter badań: 1963 r. – badania powierzchniowe – m. in. M. Gedl; 1971 r. – badania sondażowe – Z. Bagniewski; 1972 r. – badania sondażowe – K. Macewicz.

Zabytki: fr. ceramiki, polepa, kafle, żużel.

Źródła pisane: 1239.

Chronologia: XIII – XVI w.

Zbiory: do 1945 roku – KZA w Opolu.

Literatura: Altschlesische Blätter, 1930, s. 122; Raschke G., Ein frühgeschichtliches Gefäss mit Pferderitzung von Weissdorf, Kr. Falkenberg [w:] Altschlesien, 1939, t. 8, s. 128-132, tabl. 26; Raschke G., Neue Ergebnisse über die Vorgeschichte  Oberschlesiens, [w:] Nachrichteblatt für Deutsche Vorzeit, 1941 t. 17, z. 1-2, s.29; Raschke G., Ein frühgeschichtliches Gefäss mit Pferderitzung von Weissdorf Kreises Falkenberg, “Heimatkalender des Kreises Falkenberg” 1942, s. 84-88; Jamka R.,Pradzieje i wczesne średniowiecze Górnego Śląska ze szczególnym uwzględnieniem obszaru przemysłowego, 1960, s. 103; Kostrzewski J., Kultura prapolska, 1962, s. 385 Borek H., Opolszczyzna w świetle nazw miejscowych, 1972, s. 66; Kaźmierczyk J.,  Macewicz K., S. Wuszkan S., Studia i materiały do osadnictwa Opolszczyzny wczesnośredniowiecznej, 1977. s. 85-87.

Chrząszczyce, pow. Opole, mapa z karty AZP z Archiwum Opolskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w Opolu

   Wynik plebiscytu: na 562 uprawnionych do głosowania za Polską opowiedziały się 52 osoby, a za Niemcami – 510.